Kan zonbeschadigde huid echt herstellen?
Pigmentvlekken, rimpels en een onregelmatig huidbeeld hebben een verklaring, met duidelijke grenzen aan wat kan verbeteren.
Je denkt misschien dat het probleem gewoon te veel zon over de jaren was.
Maar als je ook rookt of gerookt hebt, speelde er tegelijk nog iets anders mee.
Zon en sigarettenrook beschadigen de huid niet via volledig onafhankelijke mechanismen. UV-blootstelling verhoogt de oxidatieve stress en activeert enzymen die collageen en andere onderdelen van de ondersteunende huidmatrix afbreken. Roken verhoogt diezelfde oxidatieve stress via een andere weg en vertraagt bovendien de aanmaak van nieuw collageen. Het gaat niet alleen om meer afgebroken structuur: die structuur is ook moeilijker weer op te bouwen. Wie jarenlang gerookt heeft en daarnaast veel aan de zon heeft gestaan, had niet simpelweg met twee gescheiden factoren te maken: een deel van de schade van beide raakt dezelfde systemen die collageen en huidstructuur op peil houden. Dat sluit aan bij gepubliceerde onderzoeksgegevens: in één onderzoek was de combinatie van veel roken en veel zonblootstelling geassocieerd met een ongeveer elf keer hoger risico op uitgesproken rimpels dan bij leeftijdsgenoten die niet rookten en minder aan de zon waren blootgesteld.
Dit zie ik al meer dan dertig jaar in mijn praktijk, lang voordat ik het mechanisme erachter goed begreep: wanneer iemand rookt, krijgt de huid niet alleen nog een belasting erbij. Ze heeft het ook moeilijker om nieuw collageen aan te maken en al bestaande schade te herstellen. In plaats van te vragen hoeveel zon die huid heeft gehad, vraag ik me liever af onder welke omstandigheden ze die zon al die jaren heeft moeten doorstaan. Je huid krijgt meer ruimte voor herstel wanneer je stopt met roken, ook al blijft de schade die de zon achterliet grotendeels een ander verhaal.
1Wat is fotoveroudering?
Fotoveroudering is vroegtijdige huidveroudering door herhaalde blootstelling aan UV-straling. Het verschilt van de natuurlijke, chronologische veroudering die vooral door leeftijd en genetica wordt bepaald. Fotoveroudering toont zich als pigmentvlekken, rimpels en een onregelmatig, ruwer huidbeeld, en is het duidelijkst zichtbaar in gebieden die de meeste zon hebben gehad, zoals het gezicht, decolleté en de handruggen.
2Waarom veroorzaakt zon pigmentvlekken, rimpels en een onregelmatig huidbeeld?
UV-straling kan de pigmentvorming in de huid ontregelen, waardoor pigmentvlekken en een ongelijkmatige teint kunnen ontstaan. Tegelijkertijd verhoogt het de oxidatieve stress en breekt het collageen en elastine af, wat rimpels en verlies van stevigheid bevordert. Diezelfde opgestapelde schade treft ook de opperhuid en de celvernieuwing, wat het huidbeeld ruwer en onregelmatiger maakt.
3Stapelt zonschade zich ook op zonder zonnebrand?
Ja. Zonschade hangt niet af van een zichtbare zonnebrand: ze stapelt zich op door herhaalde UV-blootstelling over de jaren, ook op dagen waarop de huid geen directe verandering liet zien. Het is een stille schade die pas veel later zichtbaar wordt.
Hoe weet ik of mijn huid zonschade heeft?
Beschadigt bruinen de huid ook zonder zonnebrand?
Beschadigt zonlicht door de autoruit of het kantoorraam de huid toch?
Kan ik ook op bewolkte dagen zonschade oplopen?
Heeft de zon van vroeger nog invloed op mijn huid nu?
Treft fotoveroudering ook een donkere huid?
4Welke tekenen van zonschade kunnen echt verbeteren?
Het hangt af van het type schade: pigmentveranderingen en oppervlakkige onregelmatigheden reageren meestal goed op behandeling en consequente zonbescherming, terwijl diepere collageenschade moeilijker volledig te herstellen is, al kan die deels verbeteren met de juiste aanpak. Het is niet alles of niets. Het is een kwestie van gradatie.
5Is het op 50 of 60 jaar te laat voor zonschade?
Nee. De huid kan ook later in het leven nog reageren op bescherming en behandeling, ondanks jarenlang opgestapelde zonschade. Hoeveel er te verbeteren valt, hangt af van het type en de diepte van de schade, maar later beginnen betekent niet dat er niets meer te bereiken is.
6Welke behandelingen hebben wetenschappelijke onderbouwing voor zonschade?
Retinoïden die op de huid worden aangebracht, met name tretinoïne op recept, behoren tot de best onderbouwde behandelingen voor fijne lijntjes en onregelmatige pigmentatie door zonschade. Vruchtzuren kunnen het oppervlakkige huidbeeld en deels ook pigmentatie verbeteren. Bij meer uitgesproken, afgebakende vlekken kunnen IPL-behandelingen (intens gepulseerd licht) of laserbehandelingen worden ingezet, waarbij indicatie, effectiviteit en het risico op bijwerkingen afhangen van het type vlek, huidtype en gebruikt apparaat. De juiste behandeling hangt af van of pigmentatie, huidbeeld, fijne lijntjes of diepere structurele schade op de voorgrond staat.
7Helpt zonbescherming nog als de schade er al is?
Ja. Dagelijkse zonbescherming kan de progressie van fotoveroudering vertragen, ook als er al schade aanwezig is. Zonbescherming maakt bestaande schade niet ongedaan. Het helpt om extra UV-schade te beperken terwijl bestaande veranderingen behandeld worden.
8Kun je fotoveroudering op elke leeftijd voorkomen?
Het loont op elke leeftijd om met consequente zonbescherming te beginnen. Dat vertraagt het verschijnen van nieuwe tekenen van fotoveroudering, ook als er al schade uit eerdere jaren bestaat.
Ook dat is een manier om haar herstel te ondersteunen. STOPCIGARROS.COM DR. HUMBERTO PALLARES
